آموزش گام به گام ترسیم و ویرایش نقشه در OpenStreetMap

 

رئوس مطالب فصل پنجم؛آشنایی با OSM و نحوه کار با آن

• مقدمه
• ویرایشگر iD
• ابزار JOSM

 

مقدمه

تعداد پروژه هايی که پايه و اساس گسترش آن بر مبنای همکاری جمعی کاربران است روزبه روز در حال افزايش هستنند، از جمله آنها میتوان بهWikimapia, Google Map, OpenStreetMap  اشاره نمود. حجم زیادی از داده‌های جغرافیایی مانند جاده‌ها، ساختمان‌ها و اماکن می‌توانند به بانک اطلاعاتی ااین سامانه­ها ضافه شوند. مانند سایر پروژه‌های مشارکتی موجود در شبکۀ اینترنت، هر کاربر می‌تواند با طی یک مسیر کوتاه ثبت نام کرده و در ویرایش داده‌ها مشارکت کند. OSM  یا openstreetmap پروژه ای مشارکتی برای تولید نقشه ای است که به رایگان در اختیار همه قرار گیرد و در واقع یک پروژه open-source است. از این جهت آشنایی با  OSM می تواند آگاهی زیادی برای استفاده از این داده ها ایجاد کند. در اين بینOpenStreetMap  به دلیل گستردگی استفاده و همچنین به دلیل اجازه دريافت اطلاعات به عنوان داده VGI مورد استفاده در اين آموزش در نظر گرفته شده است.

تفاوت بین OpenStreetMap با  GoogleMaps

ایرادی که داده های Google Map دارند این است که اختصاصی بوده و دستیابی به آن ها به شدت دشوار است و معمولاً دسترسی به انواع دیگر داده ها با هزینه های زیادی همراه خواهد بود. گوگل دیگر نقشه‌هایش را به صورت رایگان در اختیار استفاده‌کنندگان قرار نمیدهد. بنابراین ما به چیزی احتیاج داریم که افراد از سرتاسر دنیا بتوانند آن را ویرایش کنند، و راه حل این مشکل OpenStreetMap می باشد، که مشارکت کنندگان را تشویق به ویرایش این “نقشه ی آزاد” به صورت روزانه می کند.

 

OpenStreetMap یا نقشه شهری باز، پروژه ای مشارکتی برای ایجاد یک نقشه قابل ویرایش رایگان از جهان است. این پروژه، سال ۲۰۰۴ در لندن، توسط استیو کاست کلید خورد. هدف پروژه جمع‌آوری پایگاه داده‌ای رایگان از اطلاعات جغرافیایی در سراسر دنیا بود. حجم زیادی از داده‌های جغرافیایی مانند جاده‌ها، ساختمان‌ها و اماکن دیدنی می‌توانند به این بانک اطلاعاتی اضافه شوند. مانند سایر پروژه‌های مشارکتی موجود در شبکۀ اینترنت، هر کاربر می‌تواند با طی یک مسیر کوتاه در این فضا ثبت نام کرده و در ویرایش داده‌ها مشارکت کند. نقشه‌ها با استفاده از داده‌های حاصل از دستگاه‌های قابل حمل GPS، عکاسی هوایی، منابع رایگان دیگر یا به سادگی با استفاده از شناخت افراد محلی ازمحیط ترسیم می‌شوند.

در یک مقایسه، داده‌های OSM جزئیات بسیار کمتری نسبت به گوگل دارد و بخصوص مکان‌های ثبت شده توسط کاربران در این محیط خیلی کمتر است اما میتوان نقشه را به راحتی بهبود داد. اخیرا نیز اپلیکیشنهایی ایجاد شده که با استفاده از این برنامه ها میتوان به راحتی مسیرها، مکان‌ها و ویژگی آنها را در این محیط کامل و به‌روز کرد.

داده­های OSM چه ویژگی­هایی دارند؟

پس از این که داده های OpenStreetMap دانلود شدند، فرمت آن ها در قالب نقاط، پاره­خط­های به هم پیوسته و چند ضلعی خواهد بود. از خط های به هم پیوسته برای نمایش جاده ها، خطوط راه آهن و آبراه ها استفاده می شود.

موضوع مهم­تر این است که معمولاً نام­های بزرگراه­ها، خطوط راه­آهن یا رودها مشخص است. اگر مکان­های همانند پهنه های آبی به اندازه کافی بزرگ باشد، شیپ­فایلی به صورت چند ضلعی به طور مجزا به آن اختصاص داده خواهد شد.

به طور خلاصه انواع داده های OpenStreetMap شامل موارد زیر میباشند:

• عارضه های طبیعی یا کاربردی زمین مانند سواحل، جنگل ها و مزارع
• مکان های قابل توجه مانند رستوارن ها، هتل ها، مراکز پلیس، کلیساها و موزه ها.
• مکان های مربوط به حمل و نقل مانند ایستگاه های اتوبوس، چراغ های راهنما و تابلوهای ایست
• مراکز جمعیتی مانند شهرها، شهر های کوچک، روستاها و سکونت گاه ها.

 

آیا تمامی لایه های اطلاعاتی شهری (شامل معابر ، ساختمانها ، اماکن و بطور کل مبلمان شهری) در   OSM وجود دارد؟

همانطور که گفته شد OMS یک پروژه مشارکتی و مردم نهاد است و این پایگاه داده اطلاعات مکانی در حال توسعه و بروزرسانی توسط افراد مشارکت کننده تحت نظارت تیم مرکزی OSM است، لذا ادعای کامل بودن اطلاعات آن برای هر منطقه ای ادعای درستی نیست ولی در حال حاضر اطلاعات وسیعی بویژه در مناطق شهری در این پایگاه داده وارد شده است و از آنجاییکه شغل و اقتصاد برخی شرکتها به OSM گره خورده است (مانند شرکتهای تاکسیرانی آنلاین و سرویس دهندگان(Navigator) بنابراین تیمهایی از طرف این شرکتها برای تکمیل این نقشه ها تشکیل میشود (بوِیژه برای شبکه حمل و نقل جاده ای) . خوشبختانه جامعه OMS ایران جامعه نسبتا فعالی است و اغلب شهرهای ایران اطلاعات نسبتا کاملی در پایگاه داده OSM دارد ولی در برخی مناطق نیاز به کار بیشتر است.

 

آموزش گام به گام کار با داده های OSM

در این جزوه آموزشی، آشنایی و نحوه کار با محیط OSM، تولید داده، ویرایش و ابزارهای مختلف کار با آن آورده شده است. از آنجائیکه محیط OSM  یک محیط باز و مشارکتی و open-source میباشد، ابزارها و روشهای متنوع و متعددی در بکارگیری قابلیتهای آن وجود دارد که در این مستند آموزشی، برخی از این موارد ار مراجع مختلف آموزشی تحت وب گردآوری و ارائه شده است.

چگونه داده های OpenStreetMap  را دانلود کنیم؟

راه های متعددی برای دانلود داده های OpenStreetMap وجود دارد. حتی یک صفحه ی ویکی پدیای مختص به داده های OSM موجود است که کار را آسان کرده و تمامی داده های OSM را در خود جای داده است و مسیر آن؛

http://download.geofabrik.de

میباشد. دانلود داده های نقشه از مجموعه داده OpenStreetMap به روش های مختلفی امکان پذیر است. مجموعه داده کامل از ناحیه دانلود وب سایت OpenStreetMap در دسترس است. همچنین امکان انتخاب مناطق کوچکتر برای دانلود وجود دارد. داده ها معمولاً به شکل فایل های  ” ‎.osm” در قالب OSM XML می آیند. بهترین حالت این است که داده های OSM را در قالب شیپ فایل دانلود کرد زیرا در اینصورت می توان آن ها را در QGIS ، ArcGIS و یا سایر نرم افزار تخصصی GIS  باز کرد و پردازشهای لازم را روی آنها انجام داد. در ادامه این جزوه، در قسمت مربوطه، نحوه دانلود و دسترسی به داده های OSM آورده میشود.

راهنما و معرفی قسمتهای مختلف OSM و نحوه کار با آن در OpenStreetMap.org

در این راهنما، شروع کار با OpenStreetMap به روش گام‌به‌گام به شما آموزش داده میشود. یاد می‌گیرید چگونه حساب کاربری بسازید، چگونه از نرم‌افزار ویرایشگر نقشه استفاده کنید و در ادامه می‌آموزید که چگونه اطلاعاتی برای قراردادن در نقشه به دست آورید.

ساخت حساب OSM

• اکنون که با وبسایت اصلی آشنایی پیدا کردید، می‌توانید برای نام کاربری و رمز عبور ثبت نام کنید و برای اولین بار چیزهایی به نقشه اضافه کنید.
• در وبسایت OpenStreetMap روی دکمه “ثبت نام” (sign up) در گوشه بالا و راست صفحه کلیک کنید.

• صفحه جدیدی را می‌بینید که شبیه این است:

مراحل ایجاد حساب کاربری

• در این صفحه پنج کادر وجود دارد که برای ثبت حساب در OSM لازم است که آن‌ها را پر کنید.
• نشانی ایمیل خود را در دو کادر اول وارد کنید. بایستی ایمیل یکسانی را در هردو کادر بنویسید. بعداً نیاز است که ایمیل خود را باز کرده و حساب OpenStreetMap خود را تایید کنید.
• در کادر سوم، نام کاربری که دوست دارید داشته باشید را بنویسید. نمی‌توانید نامی را که قبلاً دیگران انتخاب کرده‌اند انتخاب کنید، پس خلاق باشید. اگر چیزی ساده‌ای وارد کنید، مثلاً نام کوچک خودتان را، احتمال دارد قبلاً کسی آن را تصاحب کرده باشد.
• در کادر چهارم و پنجم رمز جدیدی وارد کنید. رمز هر دو کادر بایستی یکی باشد. از رمز مهمی مثل رمز ایمیل خود استفاده نکنید.
• بهتر است نام کاربری و رمز خود را جایی یادداشت کنید. بعداً برای ورود به آن‌ها نیاز خواهید داشت.
• پس از کامل‌کردن همه خانه‌ها روی “ثبت نام” (Sign Up) در پایین صفحه کلیک کنید.
• در صورت بروز هرگونه مشکل یک پیغام خطا نمایش داده خواهد شد. بررسی کنید که آیا ایمیل را در دو کادر اول و رمز را در دو کادر آخر شبیه هم نوشته باشید. اگر کادر سوم با رنگ قرمز مشخص شود به معنی این است که شخص دیگری نام کاربری شما را انتخاب کرده و شما باید نام کاربری دیگری انتخاب کنید.
• ایمیل‌تان را نگاه کنید.

• اگر ثبت نام شما با موفقیت انجام شده باشد، در صندوق دریافتتان ایمیلی از OpenStreetMap دریافت خواهید کرد. آن را باز کنید. چیزی شبیه به تصویر زیر خواهد بود. روی لینکی که در زیر مشخص شده است کلیک کنید:

شکل 3 – لینک ارسالی از سایت OpenStreetMap به منظور اطلاع از ثبت نام موفق

• پنجره جدیدی باز خواهد شد. اگر همه‌چیز مرتب باشد، حالا شما یک حساب کاربری OSM دارید!
• در صفحه OpenStreetMap، روی «ورود به سیستم» در گوشه سمت راست بالا کلیک کنید. نام کاربری و رمز عبور OpenStreetMap خود را وارد کنید و Enter را فشار دهید. اکنون باید وارد سیستم شوید. باید نام کاربری خود را در گوشه بالا سمت راست صفحه مشاهده کنید.
• ورود به سایت OpenStreetMap با حساب کاربری ایجاد شده

 

آشنایی با محیط وبسایت OpenStreetMap

آشنایی با محیط وبسایت OpenStreetMap

حرکت در نقشه

• اصلی‌ترین چیزی که در صفحه اصلی می‌بینید نقشه است. برای جابه‌جاکردن نقشه، میتوان از ابزارهای اسکرول کردن در صفحه استفاده نمود و به قسمتهای مختلف زوم و حرکت کرد.
• برای جستجوی یک مکان، درون جعبه‌ای که در سمت چپ صفحه هست و برچسب “جستجو” دارد، کلیک کنید (شکل بالا را ببینید). نام شهر یا روستای مورد نظر را بنویسید و Enter را فشار دهید. پنجره‌ای در سمت چپ نقشه ظاهر می‌شود که حاوی نتایج جستجو است. روی مکانی که بیش از همه به محل مورد نظر شما شبیه است کلیک کنید. نقشه به‌طور خودکار به محلی که انتخاب کردید، جابه‌جا می‌شود.

 

دیدن سبک‌های مختلف نقشه

OpenStreetMap  شامل اطلاعات جغرافیایی از سراسر جهان است. اگرچه OpenStreetMap  یک پایگاه‌داده  واحد است، اما داده  آن را می‌توان به روش‌های مختلف تفسیر کرد و نمایش داد. برای این که در عمل این موضوع را متوجه شوید، بیایید نگاهی بیندازیم به  styleها (سبک‌ها)ی مختلف نقشه که در وبسایت OSM وجود دارد.

• در سمت راست پنجره نقشه، روی دکمه لایه‌ها کلیک کنید.
• روی گزینه‌های مختلف سبک نقشه کلیک کنید. توجه کنید که چگونه نقشه با هر یک از آن‌ها تغییر می‌کند. برای مثال، نقشه حمل‌ونقل، نشان دهنده مسیرهای مختلف حمل‌ونقل نقشه میباشد، درحالی‌که نقشه مسیر دوچرخه، حاوی مسیرهای دوچرخه‌سواری است. تمام داده های لازم نمایش این اطلاعات، در پایگاه‌داده OSM قرار دارد.

 

 

افزودن اولین نقطه

پس از در اختیار داشتن نام کاربری، شما بعنوان کاربر در وبسایت OpenStreetMap وارد شده‌اید، می‌توانید با استفاده از ویرایشگر iD اولین نقطه خود را به نقشه اضافه کنید. برای اولین تجربه میتوانید صفحه نقشه را به جایی که با آن منطقه به خوبی آشنایی دارید جابجا کنید. در اینصورت اطمینان دارید خانه شما (یا خانه همسایه شما) و محل کارتان وارد نقشه شده و آدرس صحیح دارد.

در محلی که می‌خواهید نقطه‌ای به نقشه اضافه کنید زوم کنید. درست در بالای نقشه در سمت چپ، یک زبانه با نام «ویرایش» با یک مثلث کوچک در کنار آن وجود دارد. روی مثلث کوچک کلیک کنید. منوی کشویی را باید ببینید.

روی «ویرایش با iD ویرایشگر داخل مرورگر)» کلیک کنید.

ویرایشگر آنلاین که iD نامیده می‌شود باز خواهد شد. چیزی شبیه این دیده می‌شود.

برای افزودن نقطه به نقشه می‌توانید بر روی دکمه به نام «نقطه» در بالای پنجره کلیک کنید. سپس روی نقشه، جایی که می‌خواهید نقطه جدید اضافه کنید، کلیک کنید.

از منوی سمت چپ نوع مکانی که دارید به نقشه اضافه می‌کنید را برگزینید. سپس می‌توانید فرم مربوط به آن را با نام محل و سایر اطلاعات پر کنید.

برای ذخیره‌سازی تغییرات خود، روی دکمه «ذخیره» در بالای صفحه کلیک کنید. از آنجا که این اولین ویرایش شماست، ممکن است بخواهید کمی با ویرایشگر بازی کنید. تغییرات خود را ذخیره نکنید، مگر اینکه مطمئن شوید این تغییرات درست هستند.

اگر روی «ذخیره» کلیک کنید، از شما خواسته می‌شود برای تغییرات خود توضیحاتی ارائه کنید. سپس یک بار دیگر «ذخیره» را کلیک کنید، و تغییرات افزوده‌ی شما در پایگاه‌داده OSM ذخیره خواهد شد!

ویرایشگر iD روشی فوق‌العاده برای ویرایش آسان OpenStreetMap است. برای کسب اطلاعات بیشتر، در خود ویرایشگر iD  علاوه بر راهنمای تعاملی، یک راهنمای متنی نیز وجود دارد که با کلیک روی دکمه  ? در نوار کنار صفحه به آن میتوانید دست ‌یابید. در کنار آموزش نحوه کار با iD ، در بخش JOSM نگاهی به برنامه کاربردی مستقلی خواهیم انداخت که قابلیت‌های بسیار زیادی ارائه می‌کند.

 

ویرایشگر iD

ویرایشگر iD ویرایشگری دفاکتو و تحت‌مرورگر برای ویرایش OpenStreetMap است. iD سریع و با کاربردی آسان است و امکان نقشه‌کشی بر اساس منابع مختلف داده مانند تصاویر هوایی و ماهواره‌ای، GPS،‏ Field Papers یا Mapillary را فراهم می‌کند.

ویرایشگر iD روش بسیار خوبی برای انجام تغییرات کوچک و آسان است که به ویژگی‌های پیشرفته (JOSM) که یک ویرایشگر پیشرفته‌تر برای ترسیم نقشه است، نیاز ندارد.

شروع به کار با ویرایشگر iD

• ویرایشگر iD به اتصال فعال اینترنتی نیاز دارد.
• مرورگر اینترنت را باز کنید و به وبسایت OpenStreetMap در http://www.openstreetmap.org  بروید.
• با حساب کاربری OpenStreetMap خود وارد سایت شوید
• نقشه را جابجا کنید و در جایی که می‌خواهید ویرایش انجام دهید زوم کنید. جابه‌جایی نقشه با نگه‌داشتن کلید چپ ماوس و حرکت ماوس به‌طرف منطقه موردنظر انجام می‌شود.
• روی فلش کوچک کنار ویرایش (Edit) کلیک کنید. سپس روی  Edit with iD (in-browser editor)ویرایش با iD  ویرایشگر در مرورگر کلیک کنید.

 

واسط کاربری ویرایشگر iD

1. Edit Feature Panel یا پنجرک “ویرایش عارضه”، این کادر تگ‌های عارضه انتخاب‌شده روی نقشه را نشان می‌دهد. می‌توانید از این کادر تگ‌ها را ویرایش یا اضافه کنید.
2. ابزارها:  در این کادر ابزارهای اساسی برای ویرایش قرار دارند
3. پنجرک نقشه: این پنجرک پیکربندی‌های مختلفی را در استفاده از نقشه نشان می‌دهد.
4. نوار اطلاعات: در این نوار، اطلاعات مختلفی نشان داده می‌شود، نظیر نوار مقیاس و کاربرانی که در این محدوده مشارکت کرده‌اند.

پیکربندی لایه پس‌زمینه

برای پیکربندی لایه پس‌زمینه روی دکمه «تنظیمات پس‌زمینه» کلیک کنید یا کلید میانبرb  را بزنید.

در این حالت می‌توانید لایه پس‌زمینه را به سرویس ارائه‌دهنده موردعلاقه‌تان (پیشفرض تصاویر هوایی بینگ است) تغییر دهید. همچنین با کلیک روی گزینه “Custom“ (سفارشی) می‌توانید تایل‌های نقشه خود را اضافه کنید.

به‌عنوان مثال، اگر می‌خواهید یک ورقه میدانی اضافه کنید، روی سفارشی کلیک کنید، سپس روی نماد (جستجو) کلیک کنید تا پنجره زیر باز شود:

سفارشی‎سازی جهت افزودن تایل‎های نقشه

و نشانی تصویر FieldPaper خود را وارد کنید، که چیزی شبیه این خواهد بود

http://fieldpapers.org/snapshot.php?id=cqhmf2v9#18/37.80593/-122.22715

برای افزودن traces GPS از رایانه‌تان قالب GPX) ) فایل GPX را به درون ویرایشگر iD بکشید و رها کنید.
برای فعال‌سازی traces  GPS در OSM گزینه آن را علامت بزنید. در تصویر زیر traces GPS عمومی به رنگ‌های مختلفی دیده می‌شوند، که جهت حرکت را نشان می‌دهند.

 

برای تغییر ظاهر تصویر روی گزینه‌های نمایش کلیک کنید.

اگر آفست تصویر وجود دارد، می‌توانید با کلیک روی تنظیم تصویر آفست، جابه‌جایی تصویر را تنظیم کنید.

• برای جابجایی تصویر روی دکمه‌های ناوبری کلیک کنید. برای بازگشت به وضعیت پیشفرض، روی دکمه بازنشانی کلیک کنید.